Bir Canavarın Yerini Bulmak

Evren gökadalar açısından kalabalık bir yerdir. Uzay boyunca hareket halinde olduklarından diğer gökadalarla çarpışabilirler, ve bu çarpışmalar ilginç durumların her türüne yol açabilir – yıldız oluşumu, süpernovalar ve gökada merkezlerindeki çok büyük kütleli karadeliklerden uzaya saçılan jetler gibi. Buna iyi bir örnek yukarıda gösterilen, IC 694 ve NGC 3690 olarak bilinen iki tekil gökadanın birleşmesiyle ortaya çıkan, Arp 299 gökada çiftidir. Bu birleşme merkezinden gelen ışık yıldız oluşumu tarafından ısıtılan tozun ürettiği kırmızı-ötesi ışık tarafından bastırılmaktadır. 2002 yılında BeppoSAX X-ışın gözlemevi sistem içerisinde aşırı derecede örtülmüş, beslenme sırasında X-ışın salınımı yapan çok büyük kütleli bir karadeliğe ait ilk kesin kanıtları ortaya çıkardı. BeppoSAX verileri ile karadeliğin, NGC 3690 ya da IC 694 içerisine mi, yoksa çarpışma olayının arasında mı bulunduğu saptanamadı. Chandra X-ışın gözlemevi ve XMM-Newton ile yapılan takip gözlemleri ile de canavarın yeri tespit edilemedi. Konu sonunda kuvvetli X-ışın gözlemevi NuSTAR ile çözüldü.NuSTAR karadelikler veya diğer astrofiziksel nesnelerden kaynaklanan çok yüksek enerjili X-ışınlarının yerini tespit edebilmektedir. NuSTAR’ın görebildiği X-ışınları çok miktarda gaz ve tozun arasından geçip gidebilmektedir.Arp 299’a ait NuSTAR görüntüsü yukarıda renkli olarak gösterilmektedir.: 4 ila 6 kiloelektron volta kadar enerjiye sahip olan X-ışınları: kırmızı, 6 ila 12 kiloelektronvolt enerjili elektronlar yeşil ve 12 ila 25 kilo elektronvolt olanlar mavi. NuSTAR gözlemlerine göre karadelk sağdaki gökada NGC 3690 içerisinde bulunuyor. NGC 3690, iki gökadanın çarpışmasıyla zorla beslenmek durumunda olan gaz yığılmasının ürettiği X-ışınları ortaya çıkarmaktadır. Diğer yandan, NuSTAR verilerine göre IC 694 içerisindeki büyük kütleli karadelik ya uyku halinde ya da o kadar yoğun bir şekilde gaz ve tozla örtürülü ki, X-ışınları bile kaçamıyorlar.
Kaynak: NASA HEASARC
Çeviri: Arif Solmaz

Reklamlar
%d blogcu bunu beğendi: