Görüntü: NASA/NOAA/GSFC/Suomi NPP/VIIRS/Norman Kuring

Yeryüzü’nün bu Mavi Bilye (Blue Marble – ÇN: ben mavi küre tabirini tercih ediyorum) görüntüsü NASA’nın en son gönderdiği yeryüzü-gözlem-uydusu Suomi NPP ile alındı. Çok sayıda turla çekilen Yeryüzü’nün dış görünüşüne ait bu birleştirilmiş görüntü 4 Ocak 2012 tarihinde çekilmiştir.
NPP uydusu, Wisconsin Üniversitesi’nden Verner E. Suomi anısına 24 Ocak 2012′de “Suomi NPP” olarak değiştirildi. Suomi NPP NASA’nın gelecekteki Yeryüzü-gözlem araştırma uydusudur. Yeryüzü’nün değişimini birçok yönden gözleyecek yeni nesil uydulardan ilkidir.
Uydunun üzerinde 5 adet aygıt bulunmaktadır. Bunlardan en büyük ve en önemlisi Görünür/Kırmızı-ötesi Görüntüleyici Radyometresi ya da VIIRS’tir.
Kaynak: NASA IOTD
Çeviri: Arif Solmaz

Here’s an excerpt:

The concert hall at the Sydney Opera House holds 2,700 people. This blog was viewed about 20.000 times in 2011. If it were a concert at Sydney Opera House, it would take about 7 sold-out performances for that many people to see it.

Click here to see the complete report.

Görüntü: NASA/GSFC/Arizona State University

Dünya’nın doğal uydusu Ay, yüz binlerce yıl boyunca insanlık için sonu gelmeyen bir çekicilik kaynağı olmuştur.  En son Apollo 11, 1969’da ayın yüzeyine iniş yaptığında, mürettebat ıssız, cansız bir küre ile karşılaştılar, fakat Ay hala bilim adamlarının ve bilimci olmayanların ilgisi çekmeye devam etmektedir.

Ay’ın kuzey kutup bölgesine ait bu görüntü Ay Yörünge Kaşifi Kamerası  (LROC) ile çekilmiştir. LROC’un birincil bilimsel görevlerinden birisi sürekli gölge ve sürekli-aydınlanmaya yakın yereri tespit etmektir. Göreve başladığından bu yana, LROC, Geniş Alan Kamerası ile kuzey kutba yakın bölgelerin binlerce görüntüsünü aldı. Bu görüntülerden, bilimciler bu birleştirilmiş görüntüyü oluşturdu, görüntüler yaz boyunca 1 aydan uzun sürede elde edildi, 983 görüntüden yararlanıldı. Birleştirilmiş görüntü, kuzey kutbunu en iyi aydınlatıldığı sırada göstermektedir, gölgedeki yerler geçici gölge adayları arasında bulunmaktadır.

Çeviri: Arif Solmaz

Teknisyenler Cape Canaveral Hava Kuvvetleri Üssü’ndeki Uzay Fırlatma Kompleksi 17B’de (Florida) GRAIL uzay aracı üzerindeki son çalışmalarını tamamlıyorlar. NASA’nın ikiz uzay aracı GRAIL (Kütleçekim  Dönüşümü ve İç yapı Laboratuvarı) uydumuz Ay’a gönderilecek.  Yükselme sırasında hava basıncı ve ısı etkilerinden korunması için uzay aracı özel bir kaplama ile korunuyor ve Dünya’nın atmosferini terk ettiğinde ise bu ağırlıklar atılıyor. Fırlatma aracı Birleşik Fırlatma Anlaşması Delta II roketi olacak ve 8 Eylül’de 17 numaralı rampadan yapılacak. Uzay aracı Ay’ın etrafında birbirini izleyen yörüngelerde dolanacak ve uydunun kütleçekim alanını ölçecek. GRAIL’ın birincil bilimsel hedefi Ay’ın kabuktan çekirdeğine kadar iç yapısının belirlenmesi ve uydunun ısısal evriminin anlaşılması olacak.

31 Ağustos 2011′de Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki Expedition 28 mürettebatından biri bu fotoğrafı çektiğinde tropikal bir fırtına olan Katia, Atlantik Okyanusu üzerinde enerji toplamaktaydı. Fotoğraf 12-mm odak uzunluğu ile TSİ 17:09:01′de çekildi. Katia gün içinde daha sonra bir kasırga haline geldi. Görüntünün sol üst köşesinde iki Rus uzay aracı Progress ve Soyuz görülüyor. Çeviri: Arif Solmaz

Görüntü: NASA/Goddard Space Flight Center/CI Lab

28 Mart 2011′de Swift Gama-ışın uzay gözlemevi aslında yaklaşık 3.9 milyar yıl önce gerçekleşen garip bir olayı gözledi: uzak bir gökadada, gökadanın merkezinde bulunan çok büyük kütleli bir karadeliğe oldukça yakın gezinen bir yıldız, karadelik tarafından yutuldu. Bu kozmik kaza yeryüzüne doğru yüksek enerjili X-ışınları ve düşük-enerjili radyo dalgaları yolladı. Oldukça enerjik olduğu düşünülen bu olayın Swift gözlemcileri olaydan ilk anda salınan ışınların olağanüstü parlak bir gama-ışın patlamasından geldiğini düşündüler. Bununla birlikte, Swift tarafından gözlenen diğer gama-ışın patlamalarının tersine, bu olay hızlı bir şekilde gözden kaybolmadı, aksine üç aydan daha fazla parlak bir şekilde devam etti. Gökbilimcilerin bu olay için öne sürdükleri en mantıklı açıklama güneş-benzeri bir yıldızın gökada merkezindeki bir karadelik tarafından yutulmuş olmasıydı. Aslında, radyo dalgaboylarındaki takip gözlemleri yayınlan sinyallerin kaynağını tutarlı bir şekilde gökadanın merkezi olarak belirledi. Yukarıdaki görüntü karadelik tarafından yutulan bir yıldızın sanatçı çizimidir: yıldızın şekli bozuluyor, ve sonra karadelik yakınındaki yoğun kütleçekimi ile parçalarına ayrılıyor. Yıldız maddesinin çoğu karadelik etrafında bir yığılma diski oluşturacak ve sonunda olay ufku boyunca ilerleyerek etkileyici bir şekilde evrenimizi terk edecek. Maddenin bir kısmı aslında uzayda dışarıya doğru fırlatılan jetler üretecek. Yıldızların karadelikler tarafından  ne sıklıkla yutuldukları ve bu şanssız yıldızın etrafındaki gezegen sistemlerine ne olduğu konusunda herkesin bir tahmini var. Bu konuda bizim açımızdan ümit verici bir nokta var o da Samanyolu’nun merkezindeki dev karadelikten 27 bin ışık-yılı uzaklıktayız. Çeviri: Arif Solmaz

30 Ağustos 1983′te, yerel saatle 2:32′de NASA’nın sekizinci uzay mekiği  fırlatılıp Florida semalarını aydınlatırken, uzay mekiği Challenger’in üçüncü uçuşu karanlığa olan yolculuğu başlatan ilkti. STS-8 mürettebatı, Kaptan Richard Truly, pilot Daniel Brandenstein, ve görev uzmanları Dale Gardner, Guy Bluford ve William Thornton’dan oluşmaktaydı.

28 Ocak 1986′da, Challenger ve mürettebatı, fırlatmadan sadece 73 saniye sonra, yardımcı motorlardan birinin arızalanarak, mekiği parçalarına ayırmasıyla kaybedilmiştir.

GOES-13 uydusuna ait bu Irene Kasırgası görüntüsü fırtınanın New York şehrine ulaşmadan 28 dakika öncesini gösteriyor. Görüntüde Irene’nin dev bulut tabakasının New England, New York ve Toronto’yu (Cadana) örttüğü görülüyor. Irene’nin bulutlarındaki  gölgeler fırtınayı çevreleyen gök gürütülü sağanak yağışları gösteriyor. Çeviri: Arif Solmaz

27 Ağu. 2011 Cumartesi günü, Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) astronotu Ron Garan, hergün 16 kez gördükleri gündoğumunu filme almak için HD kamerasını Cupola‘nın penceresine yaklaştırdı. Bu gündoğumu görüntüsü Uluslararas Uzay İstasyonu Rio de Janerio (Brezilya) ve Buenos Aires (Arjantin) arasındayken güneşin doğuşunu gösteriyor. -Arif Solmaz

Görüntüdeki astronot Roberto Vittori, kendisi Avrupa Uzay Ajansı (European Space Agency – ESA)  astronotu ve STS-134 mürettebatı üyesi. NASA’ya ait Johnson Uzay Merkezi yakınlarındaki Ellington Alanı’nda bulunan istasyonda NASA T-38 numaralı jetin içinde eğitim alırken görüntülenmiş.
14 günlük görevleri boyunca Endeavour ve STS-134 ekibi yörüngede bulunan Uluslararası Uzay İstasyonu’na birkaç malzeme götürecek. Bunlar arasında; Alfa Manyetik Tayfölçeri (Alpha Magnetic Spectrometer), iki adet S-bandı iletişim antenleri ve yüksek-basınçlı gaz tankını da içeren birkaç yedek parça bulunuyor.
Çeviri: Arif Solmaz

Discovery uzay mekiğinin mürettebat kabini ve öndeki altyüzünün, burnunun bu görüntüsü, STS-133 aracının Uluslararası Uzay İstasyonu’na kenetlenmesinden önce yapılan araştırma sırasında Expedition 26 mürettebatından bir üye tarafından alındı. Bu araştırmanın ve her görevin de bir parçası olarak, Discovery, kenetlenme eğimi manevrası (rendezvous pitch maneuver – RPM) için kendi etrafında bir ters dönüş yaptı. Görüntü, dijital fotoğraf makinesi ile yaklaşık 183 m. uzaklıktan 400 mm lens kullanılarak alındı. Çeviri: Seda Oturak

Görüntü: X-ışın: NASA/CXC/MIT/S .Rappaport et al., Optik: NASA/STScI

Sevgililer günü için yepyeni bir yüzük görüntüsü geliyor, mücevher değil ama bir kara delik yüzüğü. Birbirleri ile etkileşen ve Dünya’ya 430 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan gökada çifti, Arp 147′nin bu bileşik görüntüsü, NASA’nın Chandra X-ışın Gözlemevi’nden alınan X-ışını (pembe) ve Hubble Uzay Teleskobu’ndan alınan optik (kımızı, yeşil, mavi) verilerin Uzay Teleskobu Araştırmaları Enstitüsü (Space Telescope Science Institute) tarafından birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. Arp 147, sol taraftaki eliptik gökada ile çarpışmış bir spiral gökada kalıntısını (sağ tarafta) içermektedir. Bu çarpışma, büyük genç yıldızların bol miktarda bulunduğu ve mavi bir halka olarak görülen genişleyen bir oluşum dalgası oluşturmuştur. Birkaç milyon yıl ya da daha az bir zaman sonra buradaki yıldızlar süpernova olarak patlayarak geride nötron yıldızıları ya da karadelikler bırakacaktır. Nötron yıldızları ve karadeliklerin bir kısmı yoldaş yıldızlara sahip olacaktır ve bu yoldaş yıldızlardan üzerlerine madde çektiklerinde parlak birer X-ışını kaynağı olabilirler. Arp 147’deki halka içerisinde dağıldığı tespit edilen dokuz X-ışını kaynağı o kadar parlaktır ki 10 – 20 Güneş kütlesine sahip karadelik olmalıdırlar. Soldaki gökadanın çekirdeğinde de bir X-ışını kaynağı bulunmuştur ve az beslenen devasa kütleli bir karadelik tarafından destekleniyor olabilir. Bu kaynak birleştirilmiş görüntüde belirgin değildir ancak X-ışını görüntüsünde rahatlıkla görülebilir. Arp 147′de bağımsız olan diğer cisimler ayrıca görülebilmektedir: resmin sol alt tarafında önplanda bulunan yıldız ve kırmızı gökadanın sol üst tarafında arkaplanda bulunan atarca. Spitzer Uzay Teleskopu ile yapılan kızılötesi ve Gökada Evrim Tarayıcısı (Galaxy Evolution Explorer – GALEX) ile yapılan morötesi gözlemler halkadaki yıldız oluşum hızının tahmin edilebilmesini sağlamıştır. Bu hesaplamalar, çift yıldız evrimi için yapılan modeller ile birleştirilerek, yazarların, en yoğun yıldız oluşumu döneminin Dünya zamanı ile 15 milyon yıl önce sona ermiş olması gerektiği sonucuna varmalarını sağlamıştır. Bu sonuçlar The Astrophysical Journal’ın 1 Ocak 2010 tarihli sayısında yayınlanmıştır. Yazarlar, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (Massachusetts Institute of Technology)’nden Saul Rappaport ve Alan Levine, Eureka Scientific’den David Pooley ve yine MIT’den Benjamin Steinhor’dur. Çeviri: Zeynep Avcı

Washington’daki Ferebee-Hope İlköğretim Okulu’ndan öğrenciler, 8 Şubat 2011 günü, bir uzay kıyafetinin eldivenini denemek için sıraya girdiler. ‘Okumak Temeldir (Reading is Fundamental)’ organizasyonu ile işbirliği içinde olan Ferebee-Hope İlköğretim Okulu, bu etkinliği ‘Kara Tarih Ayı (Black History Month)’ onuruna ve okumanın önemine dikkat çekmek için gerçekleştirdi. Etkinlik süresince, okulda, NASA Eğitim Ortak Yöneticisi ve STS-129 görevinden astronot Leland Melvin, birinci ve üçüncü sınıf öğrencilerine The Moon Over Star (Yıldız Üzerinde Ay) kitabından parçalar okudular. Çeviri: Seda Oturak

NASA Yöneticisi Charles Bolden, 14 Şubat 2011, Pazartesi günü NASA’nın Washington’daki Genel Merkezinde 2012 mali yılı bütçesine genel bakış ile ilgili bir brifing sırasında bir basın görevlisinin sorusunu yanıtlarken. Çeviri: Aslı Şensoy

Dünya’nın en büyük vakum odası Ohio, Sandusky’deki Plum Brook İstasyonu’nda yer alan NASA Glenn Araştırma Merkezi’nin Uzay Güç Tesisi’nde bulunmaktadır. Çapı 30.5 metre, yüksekliği ise 37.2 metredir. Odanın muazzam boyutları ve uzay vakum ortamını taklit edebilme yeteneği, Orion mürettabat keşif aracı ve diğer uzay uçuş araçlarının testleri için ideal bir ortam oluşturur. Buradaki resimde, odanın, her biri 15.3 x 15.3 metre büyüklüğündeki ve vakum ortamını koruyabilmelerini sağlayan çift contaya sahip kapıları görülmektedir. Çeviri: Süleyman Fişek

NASA’nın Geniş Alan Kızılöte Araştırması (ing. Wide-field Infrared Survey Explorer) ya da kısaca WISE tarafından görüntülenen bu tuhaf renkli bulutsu IC 443 olarak bilinen bir süpernova kalıntısıdır. Denizanası bulutsusu olarak da bilinen IC 443, bilhassa çok ilginçtir, çünkü bu bulutsu yıldız patlamalarının çevreleriyle nasıl etkileştiklerine dair bir görüş sağlar. Diğer canlılar gibi, yıldızların da bir yaşam döngüleri vardır; doğar, büyür ve sonunda da ölürler. Yıldızların ölüm şekli, kütlelerine bağlıdır. Kütleleri Güneş’e benzeyen yıldızlar, yaşamlarının sonunda gezegenimsi bulutsuya dönüşürler, kütleleri bundan kat kat büyük olanlar ise süpernova olarak patlar. IC 443, 5,000 ila 10,000 yıl önce önce süpernova olarak patlamış bir yıldızın kalıntısıdır. Süpernova patlaması, uzaya yayılarak yıldızlararası ortamda bulunan gaz ve tozu süpüren, ısıtan ve bu görüntüdeki süpernova kalıntısını oluşturan şok dalgaları gönderdir. IC443′da garip olan ise kabuksu yapısı farklı yarıçap, yapı ve ışıma değerlerine sahip iki farklı bölgesi olmasıdır. Burada süpernova kalıntısının sol üstünde mor renkli, yarım daire şeklindeki büyük kuzeydoğu kabuğu, süpernova tarafından ısıtılmış tozun yanı sıra ışık yayan demir, neon, silikon ve oksijen gazı atomlarından oluşan zarf benzeri iplikçiklerden oluşmuştur. Burada, görüntünün alt yarısında, parlak cyan (cam göbeği) renkte görülen daha küçük güney kabuğu ise temel olarak hidrojen gazı ve ısıtılmış toz kaynaklı ışıma yapan daha yoğun parçacıklardan ve düğümlerden oluşmuştur. Bu yoğun parçacıklar, görüntüde IC 443′ü kuzeybatıdan güneybatıya doğru kestiği görülen yeşilimsi moleküler bulutun bir parçasıdır. Fotoğrafta görülen renk farklılıkları ,kızılöte salınımının farklı dalga boylarını ifade etmektedir. Renkteki farklılıklar, aynı zamanda yıldızlararası ortama çarpan şok dalgalarının enerjilerindeki farklılıklarının da bir sonucudur. Kuzeydoğu kabuğu muhtemelen hızlı bir şok dalgası tarafından (saatte 360,000 km) oluşmuşken, güney kabuğu muhtemelen, yavaş bir şok dalgası tarafından oluşmuştur (saatte 108,000 km). Çeviri: Özge Şahin

Aracın ilk yolculuğunda, Columbia uzay mekiği mürettabatının aldığı bu görüntüde, uzayın karanlığı ile mavi ve beyaz Dünya’nın yanı sıra kargo bölümü ve mekiğin arka bölümü karşımızdadır. Bu fotograf uçuş güvertesinin arka penceresinden çekildi. Sağ alt köşedeki aracın radyatör panellerinden biridir. Sol üst köşedeki beşgen şeklinde görülen nesne ise pencereden kaynaklanan yansımanın neden olduğu parıltıdır. STS-1, Columbia’nın ilk seferi, 12 Nisan 1981′de başladı ve Uzay Mekiği Programı’nın (ing. Space Shuttle Program) açılış töreni oldu. Columbia ve mürettabatı, 2003′deki STS-107 görevi sırasında, 16 Ocak’da Kennedy Uzay Merkezi’nden fırlatılan mekiğin kalkışı esnasında dış yakıt tankından kopan küçük bir köpük parçasının yörünge aracının sol kanadına çarpması sonucu kaybedildi. Bunun sonucunda kanadın ön kısmında bir delik oluştu bu da aracın 1 Şubat’taki atmosfere yeniden girişi sırasında parçalanmasına neden oldu. Çeviri: Kemal Usta

31 Ocak 2011′de, NASA’nın Cassini uzayaracı Satürn’ün şaşırtıcı birkaç uydusunun yakınlarından geçtiği sırada fotoğraflar çekti. Cassini, Enceladus’un 59,9 km, Helene’nin ise 27,9 km uzağından geçti. Mimas’ın, Satürn’ün halkalarının önündeki bir anlık görüntüsünü de kaçırmadı. Bu görüntüde, Cassini’nin çektiği, Enceladus’un güney kutup bölgesinden fışkıran ünlü jetler görülmektedir. Çeviri: Metin Sarıkaya

Güneş, NASA’nın Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’ndeki Fırlatma Rampası 39A ve buraya yeni varmış Discovery uzay mekiğine karşı doğudan yükselmeye başlıyor. Şu sıralar 24 Şubat’ta fırlatılması planlanan Discovery, STS-133 görevi kapsamında Uluslararası Uzay İstasyonu’na yapacağı yolculuk için 1 Şubat 2011′de fırlatma rampasına vardı. Çeviri: M. Raşid Tuğral

Genelde hikaye orada olan tarafından anlatılır, yine de bazen orada olmayan daha önemlidir. Bu durum, Gökada Hayvanat Bahçesi Projesi’nin (ing.: Galaxy Zoo Project) istekli gönüllülerinden, Hollandalı öğretmen Hanny van Arkel’in bulduğu, gizemli yeşil bir parıltı olan Hanny’nin Objesi’ndeki (ing.: Hanny’s Voorwerp) olayın açıklamasında ortaya çıkmıştır. Gökada Hayvanat Bahçesi Projesi, gönüllülerin, çevrimiçi gökada görüntülerini tarayarak bunları sınıflandırmalarına, aynı zamanda tuhaf ve gizemli kozmik objeleri aramalarına olanak sağlamaktadır. Yukarıda görüldüğü gibi “Voorwerp” (Hollandaca “nesne” demektir) büyük spiral gökada IC 2497′nin hemen altında bulunmaktadır. “Nesne” gerçekten çok büyük, yüklü bir gaz yamasıdır ve gökbilimciler için oldukça zor bir bulmacadır. IC 2497’nin merkezinde bulunan devasa kütleli bir karadeliğin yaydığı radyasyon meydana gelen parlamanın muhtemel nedeni olarak düşünülmüştür, ancak IC 2497’nin optik görüntüleri gökadanın çekirdeği civarında, radyasyondan kaynaklı olması beklenen muhtemel hareketliliğe dair hiçbir işaret göstermemektedir. Belki de aktif devasa karadelik gerçekten gökadanın çekirdeğinde bulunan kalın gaz ve toz bulutları tarafından gizlenmiştir. Gökbilimciler bu bulutlardan gelen kızılötesi ışınımı tespit etmeye çalıştılar ama nafile… Ardından, gökbilimciler, Suzaku X-ışını uydusunu kullanarak IC 2497′nin içindeki saklı aktif karadeliğin yoğun X-ışını yayılımının delici etkisinden yararlanarak buna ait doğrudan kanıtlar tespit etmeye çalıştılar. Fakat Suzaku bu tarz bir X-ışını yayılımına dair hiçbir bir işaret göstermedi. Garip bir şekilde bu durum şunu ifade eder; IC 2497’nin merkezine yakın bir yerde bulunan karadeliğin aktivitesi yakın bir geçmişte durmuştur ve “Nesne”, karadelikten bir zamanlar çıkan kuvvetli jet patlamalarının soluk yankısı olarak kalmıştır. Bu ise, kozmik jetlerin aniden durması olayıdır. Çeviri: Aslı Şensoy